chalhin sakal jan apne dharm | brahmin sakal karhin shat karm
bharma sabni kau bhajiyau ||
chhuti gayi kaliyug ki riti | nit nit nav-nav hot sameeti |
priti paraspat ati badi ||
pragat hot aisi vidhi bhai | sab bhavajnit apda gayi |
nai-nai ruchi ati badi ||
sab jan karhin dharm abhyaas | jas barnaun Harivansh vilas |
Shri harivanshhi gai haun ||
चलहिं सकल जन अपने धर्म। ब्राह्मण सकल करहिं षट् कर्म
भर्म सबनि कौ भाजियौ॥
छूटि गई कलियुग की रीति। नित नित नव-नव होत समीति।
प्रीति परस्पर अति बढ़ी॥
प्रगट होत ऐसी विधि भई। सब भवजनित आपदा गई।
नई-नई रुचि अति बढ़ी॥
सब जन करहिं धर्म अभ्यास। जस बरनौं हरिवंश विलास।
श्रीहरिवंशहि गाइ हौं॥
arth / vyakhya
bhavaarth (Swami shri hitdas ji — shrihit path-prdarshni tika)
an sab log apne apne dharm ke anusaar chalne lage. Samasth brahmin gan apne shat karmo ko yathavat karne lage, logon ke ram-sanshay ka nivaran ho gaya aur kaliyug ki riti (kalah pakhanda aadi) tirohit ho gayin. Sab logon mein parasparik priti mein abhivriddhi hui aur nitya nav-nav prem maitri ke bhav jagrit ho uthe. Aapke prakt hote hi kuch aisa hua ki janm-maran janny apattiyan sansaar se nasht ho gayin aur logon ki dharm ke prati adhikadhik ruchi 'hone lagi. Sab log dharm ka palan karne lage. Astu, jinke prakty matra se yah sab hone laga main un param kripamay shriharibans ke yash-chilas ka varnan karta hoon aur unke | hi naam, rup, gun, leela, prabhav aadi ka charnan-gaan karunga. OS Swami Srihitdas ji maharaj 82 tishpani- 'kalijug ki riti - kali dharm ka varnan aadi puran, Shri madbhagwat evam anyanya purannon mein bahut vistar se kiya gaya hai, waha-waha dekhna chadiye. Yahan par sankshep se shriram-charit manas mein se kali-dharm varnan ka prasang diya jaata hai- doha- kalimal grase dharm sab lupt bhay sadgrantha 'dambhinha nij mati kalpi kari prakt kiye bahu pantha bhay log sab moh bas lobh grase subh kami sunu harijan gyaan nidhi kahuun kachuk kali dharma chaupai- baran dharm nahin ashram chari. Shruti virodh rat sab nar nari ॥ dwij shruti bechak bhoop prajasan. Kod nahin man nigam anusasan ॥ marag soi ja kahun jod bhawa. Soi pandit jo gal bajava ॥ mithyarambh damb rat joi. Ta kaha sant kahai saj koi ॥ soi sayan jo parthan hari. Jo kar damb so bada achari ॥ jo kah jhoonth masakhri jana. Kaljug soi gunwant bakhana ॥ nirachyar jo shruti path tyagi. Kallijug soi gyani so viragi ॥ ko nakh aru jata bisala. Soi tapas prasiddh kalikala ॥ asubh bhesh Bhushan dharen bhachchhabhachchha je khahi. Tei jogi tei sinddha nar pujya te kalijug manhin ॥ sortha- je apkareechar tinha kar gaurav manya teda man kram vachan lavar ted bakta kalikaal mahun. 'chaupai- nari vivas nar sakal gosai nachhin nat markat ki nai ॥ sudra dwijanhi updeshin gyana. Meli janeu lehin kudana ॥ sab nar kam lobh rat kroadhi. Dev vipr shruti sant virodhi ॥ gun mandir sundar pati tyagi. Bhajhin nari par purush abhagi ॥ saubhagini vibhushan heena. Vidhwanha ke singaar naveena guru shishya andh badhir ka lekha. Ek na sunai ek nahin dekha ॥ harai shishya dhan sok na harai. So guru ghor narak mahen parai ॥ matu pita balakhi bolavhin. Udar bharai soi dharm sikhavhin ॥ doha- baha gyaan binu nari-nar, karhin na dusar baat. Kauri lagi lobh bas, karhin vipr guru ghaat ॥ badhin sudra dwijanha san, ham tumhate kach ghati. Janad brahm so vipravar, ankhi dekhavhin dati ॥ chaupai- par triy lampt kapt saye. Moh droh mamta laptane ॥ tad abhed vadi gyani nar. Dekha main charit kalijug kar ॥ apu gaye aru tinhahun ghalhin. Je kahun sat marag pratipalhin ॥ kalp kalp bhari ek ek narka. Parhin je dushhin shruti kari tarka ॥ je varnadham teli kumhara. Shwapach kirat kol kalwara ॥ nari sui grih sampati nasi. Moond mundai hohi sanyasi ॥ te vipranha san apu pujavhin. Ubhay lok nij hath nasavhin ॥ vipr nirachchhar lolup kami. Nirachar sath vrishli Swami ॥ sudra karhin jap tap vrat nana. Baithi barasan kahhin purana ॥ sab nar kalpit karhin achara. Jai na barni aneetti apara ॥ | Swami reehitdas ji maharaj 83 doha- bhay baran sankar kali, bhinn setu sab loga 'karhin paap pavhin dukh, bhay rooj sok viyoga shruti sammat hari bhakti path sanjut virti viveka tehin na chalhin nar moh bas kalpahin panth anek chhand bahu dam sanvarhi dham sati. Vishya hari leenhi na rahi birti ॥ tapsi dhanwant daridra grihi. Kali kautuk tat na jat kahi ॥ kulwanti nikarhin nari sati. Grih anhin cheri niveri gati ॥ sut manhin matu pita tab laun ablanan deekh nahi jab laun ॥ ' sasurari piyari lagi jab ten. Ripu rup kutumba bhay tab ten ॥ | nup paap parayan dharm nahi. Kari dand vidanl praja nit hin ॥ dhanwant kuleen maleen api. Dwij chinh janeu ughar tapi ॥ nahin man puran na vedhi jo. Hari sevak sant sahi kali so ॥ kavi vrinda udaar duni na suni. Gun dushak baat na kopi guni ॥ 'kali barhin jaar dukal prai. Binu ann dukhi bahu log marai ॥ doha- sunu khages kali kapt hath damb dves pakhandi | man moh maradi mad byapi rahe brahmanda ॥ | tamas dharm karhin nar jap tap brat makh dacha | dev na barashin dharni baye na jamhin dhana chhand abla kach Bhushan bhuri chhdhaa. Dhan hin dukhi mamta bahudha ॥ | sukh chahhin mudh cha dharm rata. Mati thori kathori na komalta ॥ jar peedit rog na bhog kahin. Abhiman virodh akaran hin ॥ laghu jeevan sambtu panchadsa. Kalpant na nas guman asa ॥ 'kalikaal vihal kiye manuja. Nahin manat kaun anuja tanuja ॥ nahin tosh vichar na seetalta. Sab jati vhujati bhay mangta ॥ irgha parushachchhar lolupata. Bharipuri rahi samta-vigta ॥ sab log viyog visok haye. Varnashram dharm achar gaye ॥ dum dan daya nahin janapni. Jadta parbanchan tati ghni ॥ tanu poshak nari nara sagre. Par nindak je jag mo bagre ॥ sunu vyalari kal kali mal abgun agar ab ek chhand shriharibans ki bal lilaon ka sankshepat sanket karte hain- mul- bal vinod na barnat banhi, apnau so updesat manhi. Ganhi kavan leela jiti ॥ sab hari sam gun, rup apaar, maha purush prgate sansara mar vimohan tan dharyau ॥ chhin na trishit subh darsan as, 'dulravat bolat mridu has. Vyas Mishr kau ladilau ॥ mudit sakal nahin chhandat paas, jas barnau Harivansh chilas. Shri harivanshhi gai hau ॥ shr sh chhakachhkachhphachhkarchhadchhachchhachchhakrachhharkachchharraphchhankanchachhkakrachhachchhala jakhbardatradadrakhadrachadraladladrakhadrakhrakharkhadrasadrachadrakhadraghtarkhadrakhadraradraghadrakhadrakhadrasadrakhadrakhrakhadrakhadrakhadrasadrakh